Chinamwari◆ ‘Chuma hachipfekwe pose-pose ◆ ‘Chinoitwa kuvakadzi nevarume’ ◆‘Kusimbaradza rudo muwanano

0
1401

MURUME nemudzimai wake vekuBudiriro 5B, muHarare, vari kuita zvinorova nekudzidzisa vakadzi nevarume zvidavado zvetsika inozivikanwa kuti Chinamwari nechinangwa chekusimbaradza rudo.

Mai Agnes Makokotela (59) nemurume wavo, VaJosum Makokotela, avo vanove zvizvarwa zvekuMalawi, vaita mbiri nekudzidzisa Chinamwari mumisha inogara vanhu vakawanda yakakomberedza Budiriro.

“Ini ndinofundisa madzimai nevasikana vabva zera Chinamwari apo baba (murume wavo) vanenge vachidzidzisa varume. Tinofundisa izvi kwete nekuti takazviendera kuchikoro, asi kuti ndiyo tsika yatakakura nayo kusvika tiroorane uye inobatsira mukumisa rudo mumba.

“Chinamwari hachifundiswi madzimai bedzi asi kuti nevarumewo nekuti inyaya dzevaviri vanenge vachidanana,” vanodaro Mai Makokotela.

“Pano tinoshandira vanhu vanenge vave kupinda muwanano nevakaroorana asi vasina ruzivo rwezvidavado zverudo. Tinovaita kuti vazive kubatana zvakanaka.”

Mai Makokotela vanoti zvinotora svondo rimwe chete kudzidzisa munhu zvidavado zvose zvemumba yekurara.

“Hakuna mudzimai anopedza svondo asina kubata zvatinenge tamufundisa, zvisinei nekuti muviri wake wakaita sei.

“Chuma, icho chinosungirirwa muchiuno chemukadzi, chakakosha kana achinge ave mubhedhuru nemurume wake nekuti chinoratidza musiyano pakati pemurume nemudzimai. Chinokwezva murume seshato inoshanduka mavara kuti anzwe kumuda uye achiwanawo zvekutamba nazvo,” vanodaro.

Chuma ichi chinodaidzwa nevamwe nekuti mukanda.

Vakatsanangudza zvakare tsika yekudhonza nhengo dzakavandika dzemunhukadzi vachiti izvi “zvidhori zvababa” uye zvinodzivirira kupindwa nemhepo.

“Nhengo yemukadzi haingogara yakashama, anoita chirwere chinodaidzwa kuti ‘ngumbhani’ kana kupindwa nemhepo muchibereko izvo zvinoita kuti chibereko nemusana wake zvigare zvichirwadza.

“Mukadzi akapindwa nemhepo anogara achirasa mweya pose-pose. Ndiko kusaka tichikurudzira kuti vanasikana kana vachikura vange vachidhonza nhengo dzavo.”

Mai Makokotela vanoti pavanodzidzisa Chinamwari, vanoshandisa muti wemubhanana uyo wavanobairira tsono hombe iyo inoiswa pasi pemusana kuitira kuti ari kudzidziswa azeze kana kutya kuguma pasi.

“Tsono inoita kuti chiuno chirambe chichitamba mudenga. Izvi zvinoitwa kwekanguva kangaite maminitsi mashanu munhu achizororera.”

Mai Makokotela vanoti chuma chinopfekwa nevakadzi ndechemuimba yekurara bedzi uye hachingopfekwe pose-pose sezvava kuitwa nevamwe mazuva ano.

“Ndinoshamisika kuona vakadzi vachifamba vakasimira chuma vachienda kumabasa. Izvi handizvo nekuti chuma ichi chinogona kungodonha kana kudambuka tsanga dzoti mwarara pasi. Unonyarira kupi? Vamwe vanotofamba vachiratidzira varume kuti vaonekwe kuti vanacho, ndiko kufumuka ikoko.

“Chuma chemunhukadzi chinofanira kuonekwa nemurume wake bedzi, chinopfekwa mumba kana kwaedza munhu ochikatanura,” vanodaro Mai Makokotela.

Vanoti kunze kweChinamwari, vanodzidzisawo madzimai nevasikana tsika dzakanaka dzemuwanano.

“Chinamwari chinodzidzisawo tsika nemagariro akanaka zvichizoumbiridza wanano. Hatidi vana vanodzoka kuvarume nekuda kwezvinhu zvidiki. Ndipo paye pamunozoona mwana achidzoswa zvisinei nekuti ane madhigirii akadii murume achitora chipurunyenye chakashata uye chisina kudzidza. Pamwe pacho munoona murume musvinu achitiza kumba sekuBorrowdale achinoita zvekukambaira kupinda mukamba kemapepa kari sekuEpworth mozvishairwa pazvo. Imhaka yekuti mukadzi ari mukamba ikako anenge akadzidza Chinamwari,” vanodaro.

Mai Makokotela vanoti vanhukadzi vanofanirwa kuremekedza tsika yekupfugama sezvo izvi zviri zvimwe zvinosunga wanano, zvisinei nekuti madzimai vakawanda vazvino havachazvitevedza.

KuChinamwari tinofundisa madzimai nevasikana kupfugamira varume vavo nevamwe vanhu vakuru pakuvapa zvekudya kana kuvakwazisa. Murume anopfugamirwa achipihwa kudya, achimutswa nekuswereswa Anopfugamirwa mudzimai achiombera nekutenda mabasa aanenge abatirwa.

“Kuombera murume nemutupo mushure mekuitirwa mabasa kunomupa manyuku-nyuku kuti arambe achimuitirawo zvimwe nekupihwa rudo rwusingapwi senyanza,” vanodaro Mai Makokotela.

Vanoti mudzimai chaiye haafanire kungorara sedanda.

“Kune mamwe madzimai ane tsika yekungorara kuti rushu kunge vachiri kumba kwevabereki vavo.

“Apo murume anenge achinetseka nedzimwewo nyama dzake. Varume vanoda kupihwa nguva yavo yakakwana. Kana mudzimai ukaita tsika yekungorara, murume anobuda.

“Zvimwe chetezvo nevarume, vanofanirawo kupa madzimai avo rudo nekuvafadza. Vavariro yedu paChinamwari ndeyekuti pave nekugutsikana kumativi ose.”

Mai Makokotela vanoti vanokurudzira vanhukadzi kuremekedza hama dzevarume vavo.

“Madzimai akawanda ane katsika kekupa rudo kuhama dzavo vachivenga dzemurume. Izvi ndezvimwe zvinokanganisa wanano. Rudo ngarwumwaiwe kwose, zvakaenzana kuitira kuti pasazomuke mweya wegodo kana kunyeyana,” vanodaro Mai Makokotela. Avawo VaMakokotela vanotsanangurawo madzidzisiro avanoita vanhurume Chinamwari.

“Kana tichidzidzisira kumamisha, vakomana vachangoyaruka vanoita mazuva 30 vari musango vachifundiswa mabatirwo anoitwa madzimai. Asi kuno kumaguta nekuti vanhu vazhinji vanoswera vakabatikana nemabasa, tinoita masvondo maviri.

“Tinofundisa vakomana nevarume vatova muwanano kuti mudzimai anobatwa sei. Mudzimai anobviswawo hembe uye muviri wemunhu wakangofanana nemabhatiri unofanira kutanga achajwa,” vanodaro.

VaMakokotela vanoti kurudzi rwavo vanakomana vanochecheudzwa apo vanosvitsa makore 12 ekuberekwa uye izvi zvinobatsira kuti vave neutano hwakanaka.

“Vanakomana vanochecheudzwa nekuti zvinoita kuti vasaite hwema. Kana nhengo ichinge iine ganda inochengeta dikita netsvina zvekuti kana ukasanyatsoigeza zvakanaka, unopedzisira wave kuzora mukadzi tsvina iyoyo muchibereko ozoguma aita gomarara. Mukadzi anotsvodwawo asi mumukanwa munofanira kuva makashambidzika nekuti vamwe varume vanoputa fodya kana kunwa doro vane katsika kekungoda kupa tsvodo vachinhuwa kudaro.”

VaMakokotela vanotizve: “Tinofundisa varume nekuvapa mishonga. Varume ngatisasiyei madzimai edu vari munzara nekuti zvinounza matambudziko makuru.”

VaMakokotela vanoti zvakare vanopa vakadzi mishonga inoita kuti vaite magadziko akasimba.

“Madzimai mazhinji vane magadziko mahombe anenge akangoregerera izvo zvisingafadze vamwe varume. Saka tinovapa mishonga inoita kuti magadziko avo aome. Magadziko akaregedzera anowanda dikita uye haana hunhu pakufamba.”

Vanotiwo vanoshandisa zvakare tsono dzinenge dzakabairirwa pamashizha emubhanana uye duri mukudzidzisa varume Chinamwari.

“Vazhinji vatakadzidzisa tinoona vachiine madzimai avo. Ndipo paye pamunonzwa kuti kana mudzimai akarohwa anoti handiendi, ndinogarira vana vangu izvo kwete, anenge achiziva kuti hakuna mumwe murume anozonogona kumugutsa,” vanodaro.

Tsika yeChinamwari inonyaya kuitwa nevemarudzi anosanganisira Chewa, Nambia, Nyanja neShangaani.

Mumwe mudzimai akadzidziswa Chinamwari, uyo asina kusununguka kudurwa nezita rake, anoti izvi zvinobatsira zvikuru mukuchengetedza wanano.

“Kune nyanzvi dzinodzidzisa Chinamwari, vazhinji vacho vanenge vakwegurira. Tsika iyi inoitirwa mukati meimba inenge yakavharwa, zvikuru munguva dzemanheru.

“Hondo huru ndeye kugona kutambisa chiuno bedzi. Vaye vanenge vasingagoni vanogona kurohwa kana kuti vamwe vanovabata makumbo votsikirirwa pasi,” anodaro mumwe mukadzi wekuMufakose uyo akada kungozivikanwa nekuti Suzana. Anoti pakudzidziswa uku, hosho nengoma zvinenge zvichiridzwa uye kurira kwakasiyana kwengoma kunorevawo kusandurwa kunenge kuchiitwa zvidavado. Mudzimai uyu anoti vanenge vachigona vanoombererwa mawoko kana kukandirwa mari nevamwe.

Kunzvimbo yeChilonga, kuChiredzi, pwere dzine makore 10 okuberekwa zvichikwira dzinoenda kumasango munguva yechando muri mumwaka wemaguta kunodzidziswa Chinamwari. Panguva iyi, vanenge vachidzidziswa vanopihwa mamwe mazita sekuti Mwashalati, Mwahasani naMwamulilo. Anodeedza mumwe nezita rake chairo rekumba anonzi anogona kurohwa zvakasimba kana kuendeswa kwashe weko uko anoripa.

Loading...